EBOLA (IV)

Gaixotasun honen inguruko azken-aurreneko sarrera izango dugu hau. Honakoan horrenbestetan aipatu ditugun ebolaren zepa ezberdinen inguruko datu hainbat emango dizkizuet:


Ebola-Zaire
Hau dugu Ebolaren broterik hilkorrena (%90ko hilkortasun tasetara iritsi zena, %83ko mediarekin). 1976ko Abuztuaren 26ean aurkitu zen lehenengo kasua Yambuku.ko herrixkan; Mabalo Lokela izan zen gaixoa, 44 urteko irakasle bat zeini MALARIA diagnostikatu zitzaion. Urte berbereko Irailaren 8an hil zen.
1994 ko Abendua - 1995ren Otsaila. Agerlekua: Gabon. Kasuak: 49; Hildakoak: 29 (59%)
1995ko Apiriletik Ekainera. Agerlekua: Zaire. Kasuak: 345; Hildakoak: 256 (77%)
1996ko Urtarriletik Apirilera. Agerlekua: Gabon. Kasuak: 93; Hildakoak: 68 (73%)
2001ko Urria - 2002ko Martxoa. Agerlekua: Gabon eta Kongoko Errepublika. Kasuak: 122; Hildakoak: 96 (85%)
2002ko Abendua - 2003ko Apirila. Agerlekua: Kongoko Errepublika, Mbomo eta Kellé.ko herrixketan, Cuvette Ouestgo departamentuan. Kasuak: 143; Hildakoak: 128 (89%)
2003ko Azarotik Abendura. Agerlekua: Kongoko Errepublika, Mbomo eta Mbandzako herrixketan, Cuvette Ouestgo departamentuan. Kasuak: 35; Hildakoak: 29 (83%)
2007ko Apiriletik Urrira. Agerlekua: Mendebaldeko Kasai.n (Kongoko Errepublika). Kasuak: 264; Hildakoak: 187 (71%)

http://en.wikipedia.org/wiki/Archivo:Ebola-zaire_chart.jpg

Ebola-Sudan
Hau dugu birusa aurkitu zen bigarren aldia, 1976ean. 151 hildako eta 285 gaixotze eragin zituen brote honek, zeina kotoi fabrika batean hasi zen.
1976. Agerlekua: Nzara eta Maridi(Sudan). Kasuak: 285; Hildakoak: 151 (53%)
1979. Agerlekua: Nzara(Sudan). Kasuak: 34; Hildakoak: 22 (65%)
2000 - 2001. Agerlekua: Gulu, Masindi, eta Mbarara (Uganda). Kasuak: 425; Hildakoak: 224 (53%)
2004. Agerlekua: Sudan. Kasuak: 17; Hildakoak: 7 (41%)

http://en.wikipedia.org/wiki/Archivo:Ebola-sudan_chart.jpg

Ebola-Reston
1989ko Azaroan agertu zen hau 100 tximinoko talde batean (Macaca fascicularis) zeinak Filipinetatik importatuan izan ziren Restongo herriraino, Virginia.

http://www.stanford.edu/group/virus/filo/ebor.html

Ebola-Tai-Forest
Marfilgo Kostan aurkituriko ebola subtipo bat da, tximinoetan aurkitua. 1994ko Azaroaren 1an aurkitu ziren lehen hildako tximinoak.

Ebola Bundibugyo
2007ko Azaroaren 29an, Ugandako Osasun Ministroak baieztatu zuen medioetan 35 pertsona hilarazi eta 127 infektatu zituen sukar hemorragikoak EBOLA BIRUSAK ERAGINA ZELA. Heriotzak Bundibugyoko inguruetan erregistratuak izan ziren, Kongoko Errepublika Demokratikaorekin muga-mugan. EEBBko Laboratorioak eta Gaixotasunen Kontrolerako Zentruak gaixoturiko pertsonen muestrak analizatu ostean, OEMek baieztatu du EBOLA BIRUSAREN ZEPA BERRI BAT dela hau.
Azken kasu honen inguruan informazio gehiago eskuratzeko:

http://www.msf.ca/news-media/news/2008/01/end-of-ebola-epidemic-in-bundibugyo-is-near/

TGGT

Tratatu Gabeko Gaixotasun Tropikalak batez ere biztanleria txiroarengan ematen dira. Isilpekoak izateagatik ere edozeinek gara ditzake tratatu barik (tratatu ahal diren kasuetan).
Termino hau nahiko ezezaguna izateagatik "link" bat ipintzen dizuet OEMren web orrira hauen inguruan gehiago jakin nahi dezuenontzat;

http://www.who.int/features/factfiles/neglected_tropical_diseases/es/index.html

EBOLA (III)

Hirugarren atal honetan ebolari dagokion hurrengoa landuko dugu;

GKZen KALIFIKAZIOA ETA BROTE EZAGUNAK:

Gaixotasunen Kontrolerako Zentruek ebola birusaren bioarrisku eta segurtasun maila 4koa dela deritzote.

Honek esan nahi du 4. mailako guneeten (zona beroak) lan egiten duen edozeinek hurrengo segurtasun neurri estuak hartu behar dituela; arrisku biologikodun tokietarako jantzi esfezifikoak jartzea (astronautenak lez), hiru eskularru pare janztea, haize eta hondakinentzako oso filtro eraginkor zen zehatzak erabiltzea... 4. mailako gune batean lan egin ostean derrigorrezkoa da ere dutxa deskontaminante batean sartzea (gune grisa deitua); zeina 7 minutukoa izaten den eta non oso gai kimiko eta deskontaminanteekin bustitzen zaituzten. Maila horretan lan egiteko urte askotako experientzia behar da.


Esan bezela gaixotasun hau detektatu zen lehenengo tokiak Zaire (egun Kongoko Errepublika) eta Sudan izan ziren simultaneoki. Zeparik hilkorrena Zairekoa izan ze %90 inguruko batekin. Sudangoak berriz %60 bat zuen, %30 inguru gutxiago, baia askoz azkarrago zabaltzeko gai zen. Hauek izan ziren broterik esanguratsuenak. Dena dela, broteak ezagutu dira; Erresuma Batuan, Hego Afrikan, Suedian, Marfilgo kostan (Ivory Coast), eta EEBB. Denetan erregistratu ziren 10 kasu baia gutxiago eta gehiengoa ez zen heriotzik egon. Bestelako brote esanguratsuak eman ziren; Kongoko errepublikan (non lehenengo brotea ere eman zen), Sudanen (hemen ere errepikatua lehenengo brotetik), Kongon, Gabonen eta Ugandan.

EBOLA (II)

Bigarren atal honetan bai sintomak zein trtamendua landuko ditugu.

EBOLAREN SINTOMAK:
Ebola birusaren sintomak malariarenak (Afrikan oso arrunta) eta beste hainbat gaixotasunen antzekoak dira.
3 et 9 egun bitarteko inkubazio aro baten ostean oso zehaztugabeak aurkezten dira, esaterako; ezinegon orokorra, zefaleak, min muskularra edo ta botagura. Sukarra 39-40º graduetara iristea ere arrunta izaten da. Ostean 1 edo 3 egunetan diarrea likidoa eta ezegonkortasun mentala ematen dira. Baina aztarna klinikorik fidagarriena hauxe dugu; 5 eta 7. egunen artean lepo eta aurpegian agertzen den erupzio kutaneo bat, zeina zentrifugoki gorputz adarretara migratzen doan, eta hemorragia kutaneo, gastrointestinal, errenal eta okularrez batera agertzen den. Beste azaleratzeak bihotz muskulu, area, barea eta gibelaren haztea dira.
Birus hau pertsonaz pertsona oso errez kontagiatzen da odola edo bestelako fluidoen bitartez (sekrezioak...). Eta ez dago hau sendatuko duen sendagairik, prebenituko duen bakunarik ez dagoen moduan.
Gaixotasun hau beste batekin ez nahasteko edo alderantziz PCR froga erabiltzen da (polimerase chain reaction).

TRATAMENDUA:
Birus honek beste birus beroen modura (aurrerago azalduko ditut) ez du sendabiderik; horregatik hainbat prebentziorako pilulez aparte, dugun aukera bakarra gaixoaren bizitza ahalik eta hobekien mantentzea da.
Txertoari dagokionez; oraindik ez da garatu ez direlako birusaren proteina guztiak ezagutzen, eta horrelako birus batekin lan egiteko gai diren bi laborategi inguru dudelako soilik munduan (Errusian eta EEBBn kokatzen direnak*). Baina ikerketek aurrera darraite.

* Jakin izan da Sobietar Batasunak birus hau erabili eta manipulatu izan duela helburu belikoekin; jakinik bere hilkortasuna %90koa dela eta ez duela sendagai ezagunik.

Informazio osagarri moduan beste bi bidioentzako linkak ipintzen dizkizuet hemen:

1go zatia:



2go zatia:

EBOLA (I)

Gaurkoan existitzen den gaitzik hilkorren eta ezezagunenari buruz hitz egingo dizuet: EBOLA.
Izan ere esaten da gaur egun ditugun aurrerapen medikuekin honen pandemia batek soilik bukatu ahal izango zuela giza espeziearekin.

Ebolaren inguruko informazioa bere urritasunean anitza denez 5 sarrera ezberdinetan jasoko dut blog.ean. Gaurko hau SARRERA izango delarik:

Ebolaren birusa ezagutzen den filobirusik hilkorrena da. Hauei birus filamentosoak deritze eta Malburgoarekin batera Ebolaren lau mota daude barne. Lau mota edo leinu hauei Ebola Zaire, Ebola Sudán, Ebola Reston eta Ebola Tai Forest (Ebola Ivory Coast) deritze.
Hilkorrena Ebola Zaire dugu zeinak 9 pertsona 10tik hiltzen dituen. Sudango leinua da hurrena %60ko hilkortasun tasa duelarik. Beste leinuak gizakiontzat hilkorrak diren ez da ezagutzen (gizakirik ez bait zen hil hauen ondorioz). Birus hau lehenengo aldiz Afrikan agertu zen eta bertako ibai baten izena darama, Ebola ibaia, zeina Kongoko Errepublika Demokratikoan dagoen (garai horretan Zaire deitua).
Ebola birusa gaixotasun febril larri baten eragilea da, maiz oso hilkorra, zeinak bai gizaki bai tximinoei eragiten dien. Argentinako Sukar Hemorragikoaren (Junin Birusa) antzekoa izango den sukar hemorragiko bat sortarazten du. Sukar hemorragiko diogu oso sukar altuak gorputzaren hemorragia orokorrekin batera ematen dituelako.
Ebolaren lehenengo agerrera antzeman zen Sudanen eta Zairen simultaneoki eman zen epidemia baten ondorioz. 550 kasuen osotasunetik, 470 hil ziren. Gaixotasuna gaixoekiko kontaktu zuzenaren eta osasun tresneriaren (orratzen...) berrerabilpenaren bitartez eman zen. 1995ean beste epidemia bat sortu zen Zairen *, non diagnostikaturiko 250 kasuetatik %80a hil zen.
Burutu diren ikerketak anitzak izan diren arren birus honen erreserborio naturala zein den oraindik ezezaguna dugu, eta bera; nola kutxatu daitekeen gizakia epidemiari hasiera emanez.

* Bitxikeri moduan; kasu berezi bat ezagutzen da non eboladun gaixo batzuekin kontaktua mantendu zuen erizain batek (gaixoek zutenaren jakinaren gainean ez zegoena), hiruburuan lana bukatu ostean bere herrira itzuli eta bere familiarekin kontaktua izan zuen. Hau dena birusa oraindik isilpean zegoela. Ostean bere familiakoek beste pertsona batzuekin kontaktua izan zuten eta abar. Horrela bere "erruz" kutxaturiko 20 bat pertsona edo gehiago erlazionatu ahal izan ziren zuzenki (National Geographic.en dokumental batean aipatua).

Informazio osagarri moduan ipintzen dut National Geographic.en bideo hau (aurretik aipatua bestelako bat da);

http://www.youtube.com/watch?v=H7uM2STQQuo

SUKAR HORIA

Sukar horia gaixotasun infekziosoa da, jatorri birikoa duena, eltxo baten bitartez kutsatzen dena eta Afrikan eta Hego-Amerikan endemikoa dena. Odoljarioak eta ikterizia eragiten ditu.
Sukar horiaren eragilea Flabibirusen taldeko birus bat da. Birus hauek RNA dute material genetiko gisa, eta geruzudunak dira (kapsidearen gainetik lipidoz eta glukoproteinaz osatutako geruza dute).
Flabibirusak artropodoen bitartez transmititzen dira (eltxo eta kaparren bitartez, gehienbat).
Gaixotasun honen agerrera klinikoa bi eratakoa izan leike; %80an arina (buruko mina, okadak, giharretako mina...) eta %20ean larriak (giltzurrun gutxiegitasun larria, gibel arazoak eta ikterizia, odoljarioak, okada odoltsuak...).
Sintomatologiaren bitartez diagnostikatzen da gaitza, batez ere agerpen larriaren kasuan.
Gaitzak hiru etapa ematen ditu:
- Etapa goiztiarra.
- Isilpeko etapa.
- Intoxikazio etapa.
Diagnostikoa baiezta daiteke laborategiko analisien bidez. Birusaren isolamendua odola edo likido zefalorrakideoa erabiliz egiten da. Likido organikoetan ere birusaren antigenoak edo material genetikoa (PCR-aren bidez) antzeman daiteke.
Birusaren aurkako antigorputzen igoerak diagnostikoan laguntzen du.
Profilaxiaren aldetik bi neurri ezartzen dira: eltxo bektoreen kontrola (insektizidak erabiliz, haien hazkundea areagotzen dituzten faktoreak kontrolatuz...) eta txertaketa. Txertoa eremu endemikoetan erabiltzen da (10-14 bat egun lehenago jarri behar da, bidaiatu aureetik edo), eta eremu endemikoetara bidaiatzen direnei ere jartzen zaie. Birus moteldu batekin egina da, eta 10 urteko babesa ematen du gaitzaren aurrean.
SUKAR HORIAK EZ DU TRATAMENDURIK. Ulertzekoa da, beraz, txertoaren garrantzia gaitza ekiditeko.
Infektatutako pertsonak berrogeialdian isolatu behar dira, gaixotasuna kutsa ez dezaten.

Informazio osagarria nahi izanez gero;

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/spanish/ency/article/001365.htm

INVISIBLES

"Medicos Sin Fronteras" erakundearen eskutik sorturiko dokumental honen berri ematen dizuet, gaixotasun tropikal hainbat oso modu interesgarrian lantzen dituelako. Bertan hitzegiten da; Chagas eta "loguraren" gaixotasunaz beste gatazka sozial batzuekin erlazionaturik (Ugandako ume gerlariak, Congoko bortxaketa ugariak, Colombiako nekazarien arazoak...).

Gehiago jakiteko edo ta traikelerra ikusi ahal izateko:

http://www.sogecine-sogepaq.com/invisibles/